Sao lưu (backup) cho NAS, chọn cái nào phù hợp?
Có một sự thật mà ai xài NAS làm data server đủ lâu rồi cũng sẽ đụng phải: bản thân NAS không phải là bản sao lưu. Nó là dữ liệu gốc. Và dữ liệu gốc thì luôn cần một bản backup ở nơi khác, bằng cách khác, trên thiết bị khác.
Nhiều người mua NAS về, cắm bốn năm cái ổ vào, bật RAID lên, rồi thở phào nhẹ nhõm nghĩ rằng dữ liệu của mình đã an toàn tuyệt đối. RAID cho cảm giác an tâm đó, nhưng cảm giác an tâm và sự an toàn thật sự là hai chuyện khác nhau. RAID chống được hỏng ổ cứng vật lý. Nó không chống được cháy nhà, trộm cắp, sét đánh, ransomware mã hoá toàn bộ volume, hay đơn giản là một buổi tối bạn gõ nhầm lệnh xoá cả thư mục. Trong tất cả những tình huống đó, RAID sẽ trung thành nhân bản cái sai của bạn ra tất cả các ổ, ngay lập tức, không hỏi han lại một câu.
Bài này tôi cập nhật từ một bài cũ trên blog, bổ sung nhiều thứ mà lúc đó tôi chưa nói tới: nguyên lý nền tảng của việc backup, sự khác nhau giữa backup với RAID với snapshot, các công cụ backup trên Synology mà tôi dùng hằng ngày, bảng giá cloud cập nhật cho năm 2026, và những sai lầm mà tôi thấy đi thấy lại trong cộng đồng, cũng có cái tôi từng mắc phải.
RAID không phải backup, và tại sao chuyện này quan trọng
Phải nói rõ ngay từ đầu, vì đây là hiểu lầm phổ biến nhất và cũng nguy hiểm nhất.
RAID (Redundant Array of Independent Disks) là cách gộp nhiều ổ cứng lại để tạo ra khả năng chịu lỗi phần cứng. Với RAID 1, RAID 5, RAID 6, hay SHR của Synology, bạn có thể chịu được một hoặc hai ổ chết mà không mất dữ liệu. Đó là mục đích duy nhất của nó: giữ cho hệ thống chạy liên tục khi một ổ vật lý hỏng, để bạn có thời gian thay ổ mới mà không phải dừng máy.
Nhưng RAID hoạt động ở mức thời gian thực. Mọi thay đổi trên volume được ghi đồng thời lên các ổ. Điều đó nghĩa là nếu bạn xoá nhầm một file, file đó biến mất khỏi mọi ổ cùng lúc. Nếu một con ransomware lọt vào và mã hoá dữ liệu, nó mã hoá luôn trên toàn bộ mảng RAID. Nếu bộ nguồn của NAS chập và làm hỏng nhiều ổ một lúc, hoặc controller lỗi ghi rác lên đĩa, RAID không cứu được gì. Và nếu nhà bạn cháy hay bị trộm khiêng nguyên cái NAS đi, thì RAID mấy cũng như nhau.
Backup thì khác về bản chất. Backup là một bản sao độc lập, tách rời khỏi hệ thống gốc, thường có nhiều phiên bản theo thời gian, và lý tưởng nhất là nằm ở một nơi vật lý khác. Điểm mấu chốt là sự tách rời: nếu dữ liệu gốc gặp chuyện gì, bản backup vẫn nguyên vẹn vì nó không dính líu trực tiếp tới hệ thống gốc tại thời điểm sự cố.
Còn snapshot lại là một lớp khác nữa, ta hay bị nhầm với cả hai. Snapshot là ảnh chụp trạng thái file system tại một thời điểm, dựa trên cơ chế copy-on-write của Btrfs (file system mà Synology dùng). Snapshot rất nhanh, gần như tức thì, tốn rất ít dung lượng lúc đầu, và cho phép bạn quay ngược về trạng thái trước khi lỡ tay xoá hay sửa file. Nhưng snapshot mặc định nằm ngay trên cùng volume với dữ liệu gốc. Volume chết thì snapshot chết theo. Cho nên snapshot là công cụ tuyệt vời để chống lỗi thao tác và một số dạng ransomware, nhưng tự thân nó không phải là backup.
Ba thứ này không thay thế nhau. Một hệ thống dữ liệu nghiêm túc cần cả ba, mỗi thứ giải quyết một loại rủi ro khác nhau. RAID lo phần cứng chết. Snapshot lo lỗi thao tác và quay lui nhanh. Backup lo thảm hoạ thật sự, cái mất mà không có đường lùi.
Nguyên lý 3-2-1, cái khung backup vững chải
Trước khi bàn tới việc chọn dịch vụ nào, ổ cứng gì, cloud ở đâu, tôi nghĩ chúng ta nên có một cái khung để suy nghĩ. Trong giới lưu trữ, cái khung kinh điển đó là quy tắc 3-2-1. Nó cũ, nghe đơn giản nên dễ bị xem thường, nhưng nó đứng vững mấy chục năm nay vì nó không thể đúng hơn.
Ba bản sao dữ liệu. Không phải một, không phải hai. Ba. Một bản gốc đang dùng, và ít nhất hai bản backup. Lý do là xác suất: một bản có thể hỏng, hai bản cùng hỏng một lúc là chuyện rất hiếm, ba bản cùng hỏng gần như không xảy ra trừ khi bạn cố tình.
Hai loại phương tiện khác nhau. Đừng để cả ba bản nằm trên cùng một loại thiết bị. Nếu tất cả đều là ổ cứng cùng một hãng, cùng một lô sản xuất, chúng có thể chết theo cùng một kiểu vào cùng một khoảng thời gian, vì lỗi firmware hay lỗi dây chuyền. NAS chạy Btrfs với một bản trên ổ cơ, một bản trên cloud object storage, đó là hai môi trường công nghệ hoàn toàn khác nhau, rủi ro không tương quan.
Một bản offsite, tức là ở một nơi vật lý khác. Đây là phần mà nhiều người bỏ qua nhất, và cũng là phần cứu bạn trong những tình huống tệ nhất. Backup nằm trong cùng một căn nhà với dữ liệu gốc thì vô nghĩa khi căn nhà đó cháy. Offsite có thể là cloud, có thể là một cái ổ cứng để ở nhà bạn gái, có thể là một cái NAS thứ hai đặt ở văn phòng. Miễn là nó không cùng chung số phận với cái gốc khi có thảm hoạ vật lý.
Những năm gần đây người ta còn mở rộng thành 3-2-1-1-0. Thêm một số 1 cho "một bản offline hoặc immutable", tức là một bản mà ransomware không với tới được, không thể ghi đè hay xoá. Và thêm một số 0 cho "zero lỗi khi kiểm tra", nghĩa là bạn phải thật sự test restore chứ không phải tin suông rằng backup đang chạy tốt. Tôi sẽ quay lại chuyện test restore ở phần sai lầm, vì nó quan trọng hơn người ta tưởng nhiều.
Giữ cái khung này trong đầu, giờ mới đi vào từng phương án cụ thể.
Phương án 1: một NAS thứ hai, đặt ở chỗ khác
Đây là cách nhiều người dùng, và tôi cũng từng dùng nhiều năm qua. Thay vì mua một NAS, tôi mua hai cái giống hệt nhau, cụ thể là hai con Synology DS918+ bốn khe ổ cứng. Một cái đặt ở nhà, dùng hằng ngày. Một cái đặt ở nhà khác, chỉ để nhận backup.
Điểm hay là tôi cấu hình RAID khác nhau cho từng vai trò. Con NAS chính dùng hằng ngày tôi chạy RAID 10 để tối ưu tốc độ đọc ghi và độ an toàn khi đang vận hành. Con NAS backup tôi chạy SHR (chạy giống RAID 5 về mặt chịu lỗi), ưu tiên tối đa dung lượng vì nó chỉ ngồi nhận dữ liệu, tốc độ không quan trọng bằng.
Về mặt kỹ thuật, đây là phương án đẹp. Nhưng nó có những cái giá mà ai định đi theo hướng này nên tính trước. Với chi phí đầu tư ban đầu cao gấp đôi theo đúng nghĩa đen. Bạn mua hai bộ NAS, hai bộ ổ cứng. Với hệ thống nhỏ bốn khe thì còn chịu được, nhưng khi lên tới hệ thống tám hay mười hai khe ổ cứng, con số nhân đôi đó trở nên đáng kể. Chưa kể tiền điện chạy cả hai máy 24/7, tiền internet ở chỗ đặt con NAS backup, và công sức quản lý hai hệ thống thay vì một. Đây chính là lý do sau này tôi đã bỏ cách này. Với dung lượng của tôi vào lúc sau, chi phí phần cứng nhân đôi không còn hợp lý nữa.
Bù lại, tốc độ thì khỏi bàn. Về mặt vật lý, backup NAS sang NAS chỉ thua mỗi cắm ổ cứng vào chép trực tiếp, và nhanh hơn hẳn backup lên cloud, đặc biệt là ở lần backup đầu tiên và những lần restore lớn. Nếu hai máy nối cùng mạng LAN thì tốc độ cực nhanh. Nếu đặt ở hai nơi qua internet thì phụ thuộc vào đường truyền, nhưng vẫn thường tốt hơn phần lớn dịch vụ cloud archive.
Một điểm nữa cần lưu ý: không phải NAS nào cũng làm chuyện này dễ dàng. Vì tôi dùng Synology, tính năng backup NAS sang NAS được hỗ trợ sẵn, không cần ngồi thiết lập rsync bằng tay hay viết script gì cả. Với Synology có hai công cụ chính cho việc này, và chúng phục vụ hai mục đích khác nhau, nên tôi tách ra nói riêng.
Snapshot Replication và Hyper Backup, đừng nhầm hai thứ này
Synology có hai gói công cụ nghe na ná nhau nhưng làm việc rất khác nhau. Hiểu sai chỗ này là lý do nhiều người cấu hình backup không đúng ý mình mà không biết.
Snapshot Replication dùng cơ chế snapshot của Btrfs để chụp trạng thái shared folder theo lịch, rồi nhân bản (replicate) các snapshot đó sang một NAS Synology thứ hai. Ưu điểm lớn nhất của nó là khôi phục gần như tức thì. Vì bản sao ở NAS đích là một shared folder đúng cấu trúc, khi NAS chính gặp sự cố, bạn có thể chuyển sang chạy trên NAS dự phòng gần như ngay lập tức, không phải ngồi giải nén hay phục hồi lại từng file. Nó được thiết kế cho disaster recovery nhanh, cho những ai không chịu được downtime lâu. Nhược điểm là nó chỉ replicate được sang một NAS Synology khác hoặc shared folder cục bộ, không đẩy lên cloud được.
Hyper Backup thì ngược lại về triết lý. Nó tạo ra một bản backup có phiên bản, nén và có thể mã hoá, đẩy tới rất nhiều loại đích khác nhau: NAS khác, ổ gắn ngoài, và quan trọng nhất là các dịch vụ cloud như Backblaze B2, Amazon S3, Synology C2, và bất cứ đích nào tương thích giao thức S3 hay rsync. Đổi lại sự linh hoạt đó, khi cần phục hồi bạn phải restore lại từ bản backup, không chạy trực tiếp được như snapshot. Restore nhanh hay chậm tuỳ dung lượng và tuỳ đích.
Cách hiểu đơn giản: Snapshot Replication lo cho tình huống "NAS chính chết, tôi cần chạy tiếp trong vài phút". Hyper Backup lo cho tình huống "tôi cần một bản sao an toàn ở xa, nhiều phiên bản theo thời gian, phòng khi thảm hoạ thật". Chúng không thay thế nhau. Một chiến lược đầy đủ dùng cả hai, và đó là điều tôi khuyên nếu bạn có hai con Synology.
Versioning, mã hoá, và immutable, ba thứ đừng bỏ qua
Có ba tính năng của Hyper Backup mà tôi nghĩ nhiều người bật đại rồi để đó, không tận dụng hết, trong khi chúng là phần cốt lõi của một backup tử tế.
Thứ nhất là versioning, tức lưu nhiều phiên bản. Đừng cấu hình backup theo kiểu mirror một-đổi-một, tức là bản backup luôn giống hệt bản gốc hiện tại. Nghe thì gọn nhưng nó có một lỗ hổng lớn: nếu file gốc bị ransomware mã hoá hôm nay, và tối nay backup chạy, thì bản backup cũng bị ghi đè bằng file đã mã hoá. Bạn mất luôn cả hai. Versioning giải quyết chuyện này bằng cách giữ lại các phiên bản cũ. Synology có sơ đồ Smart Recycle giữ phiên bản theo kiểu thông minh, gần thì dày, xa thì thưa, để bạn luôn có đường lùi về một thời điểm trước khi sự cố xảy ra mà không tốn quá nhiều dung lượng.
Thứ hai là mã hoá. Khi backup ra khỏi nhà, nhất là lên cloud, dữ liệu của bạn nằm trên máy chủ của người khác. Bật mã hoá client-side, tức mã hoá ngay trên NAS trước khi gửi đi, nghĩa là nhà cung cấp cloud có giữ file của bạn cũng chỉ thấy một mớ dữ liệu vô nghĩa. Nhưng có một cái nên nhớ: cái khoá mã hoá đó, nếu mất, thì không ai khôi phục được cho bạn, kể cả Synology, kể cả nhà cung cấp cloud. Cho nên tải file khoá về, in ra, cất ở nhiều chỗ. Mất khoá là mất luôn backup, nhiều người học bài này bằng cách trả giá, tốt nhất là nên lưu ở các dịch vụ lưu trữ password cho chắc chắn.
Thứ ba là immutable snapshot, hay WORM (Write Once Read Many), được Synology đưa vào từ DSM 7.2. Đây là bước tiến thật sự về mặt an toàn. Immutable snapshot khoá bản snapshot lại trong một khoảng thời gian bạn đặt trước, và trong khoảng đó không ai xoá hay sửa được, kể cả tài khoản admin, kể cả admin đã bị hacker chiếm quyền. Đây chính là con số "1" thêm vào trong công thức 3-2-1-1-0: một bản mà ransomware không với tới được. Nếu NAS của bạn chạy DSM 7.2 trở lên, bật cái này lên cho những shared folder quan trọng.
Phương án 2: ổ cứng gắn ngoài, USB
Thoạt đầu tôi cũng nghĩ tới cách này vì nó rẻ và đơn giản, nhưng nghiên cứu kỹ thì thấy nó vướng một logic cơ bản của backup: đừng gom trứng vào một giỏ.
Vấn đề nằm ở chữ offsite. Một cái ổ cứng gắn ngoài cắm ngay bên cạnh NAS, nằm chung một căn phòng, thì nó vi phạm nguyên tắc quan trọng nhất. Cháy nhà thì cả NAS lẫn ổ backup cùng ra tro. Trộm vào thì khiêng cả hai. Sét đánh chập điện thì hỏng luôn cả cụm. Để nó thật sự là backup theo đúng nghĩa, sau mỗi lần backup bạn phải tháo ổ ra đem đi cất ở một nơi khác, rồi lần sau lại đem về cắm vào. Chẳng lẽ tuần nào cũng chạy tới chạy lui như vậy?
Với hệ thống nhiều ổ, dung lượng lớn, cách này càng bất tiện. Thao tác thủ công nhiều, dễ quên, dễ sai, và một backup mà phụ thuộc vào việc bạn nhớ làm thủ công đều đặn thì sớm muộn cũng đứt. Con người hay quên, đó là bản chất.
Cho nên với ổ gắn ngoài, tôi thấy nó chỉ hợp cho nhu cầu nhỏ, dữ liệu ít, hoặc làm một lớp backup phụ bên cạnh cloud chứ không phải lớp chính. Nếu dữ liệu bạn chỉ vài trăm GB tài liệu quan trọng, thì một cặp ổ SSD gắn ngoài luân phiên, một cái ở nhà một cái ở công ty, cũng là một cách rẻ và tạm ổn. Nhưng với hệ thống lớn thì tôi khuyên bỏ qua nó như lớp chính.
Phương án 3: backup lên cloud
Đây là cách tôi đang dùng làm lớp chính hiện nay trên hệ thống DS1821+ cùng với 2 module mở rộng DX517 của mình, và với tôi nó là phương án hợp lý nhất cho phần lớn mọi người có dung lượng vừa và lớn.
Logic của nó thế này. Lần backup đầu tiên sẽ là một quãng đường rất dài, nhất là khi bạn có vài chục hay trăm TB, upload có khi mất cả tuần lễ tuỳ đường truyền. Nhưng qua được cái dốc đầu tiên đó rồi thì bạn ngủ ngon. Mọi thứ tự động chạy hằng ngày, chỉ đẩy phần thay đổi lên, không phải bận tâm chuyện điện đóm, chuyện phần cứng ở nơi xa, chuyện an toàn vật lý. Offsite được giải quyết trọn vẹn vì máy chủ cloud ở tận đẩu tận đâu, chẳng liên quan gì tới căn nhà của bạn.
Nhưng cloud có một điểm mà bạn phải hiểu cho kỹ trước khi chọn, nếu không sẽ ăn quả đắng: giá lưu trữ và giá lấy dữ liệu về (egress hay retrieval) là hai con số hoàn toàn khác nhau, và ở nhiều dịch vụ, cái giá lấy về mới là chỗ giết ví bạn.
Tôi chia giá về mỗi TB mỗi tháng cho dễ so sánh. Đây là giá tôi vừa cập nhật cho năm 2026, nhưng giá cloud thay đổi liên tục nên bạn vẫn nên kiểm tra lại trang chính thức trước khi quyết định.
Backblaze B2
Giá lưu trữ khoảng 6 đô mỗi TB mỗi tháng, tính theo kiểu trả bao nhiêu dùng bấy nhiêu. Điểm hay nhất của B2 hiện nay là chính sách egress: bạn được tải về miễn phí tới mức gấp ba lần dung lượng đang lưu trung bình mỗi tháng. Tải vượt quá mức đó mới tính 0,01 đô mỗi GB. Với phần lớn người dùng cá nhân, mức miễn phí gấp ba lần đó là quá thoải mái, gần như không bao giờ chạm trần. B2 nổi tiếng đơn giản và minh bạch về giá, tích hợp thẳng vào Hyper Backup qua giao thức tương thích S3. Nếu bạn mới bắt đầu và muốn một lựa chọn dễ, ít bẫy, đây là chỗ tôi khuyên nhìn tới đầu tiên. Họ còn có một tier hiệu năng cao tên Overdrive giá từ 15 đô mỗi TB với băng thông cực lớn và egress miễn phí không giới hạn, nhưng cái đó dành cho nhu cầu chuyên nghiệp nặng, người dùng bình thường hầu như không cần.
Amazon S3 Glacier
Đây là dịch vụ tôi dùng cho phần dữ liệu lớn nhất và ít động tới nhất, vì lý do đơn giản: giá lưu trữ trên mỗi TB rẻ nhất thị trường một cách áp đảo.
Glacier có tới mấy lớp. Glacier Deep Archive giá chỉ khoảng 1 đô mỗi TB mỗi tháng, tức khoảng 0,00099 đô mỗi GB. Đọc không nhầm đâu, một đô cho một TB một tháng. Glacier Flexible Retrieval khoảng 3,6 đô mỗi TB, linh hoạt hơn về tốc độ lấy về. Với người có kho dữ liệu khổng lồ, chục tới trăm TB, và phần lớn dữ liệu thuộc dạng ghi rồi để đó ít khi đụng, thì giá lưu trữ là con số quan trọng nhất, và Glacier thắng tuyệt đối ở khoản này.
Cái giá cao nằm ở hai chỗ. Thứ nhất, lấy dữ liệu về vừa chậm vừa đau ví. Deep Archive có thể mất tới 12 tiếng mới bắt đầu lôi được dữ liệu ra, và phí retrieval khoảng 0,02 đô mỗi GB, nghĩa là kéo full 10TB về tốn cỡ 200 đô chỉ riêng phí lấy, chưa kể phí băng thông. Thứ hai, công thức tính giá của AWS phức tạp kinh khủng, nhiều loại phí nhỏ cộng dồn, thường phải chờ vài tháng nhìn hoá đơn thực tế mới biết chính xác mình tốn bao nhiêu. Deep Archive còn có ràng buộc lưu tối thiểu 180 ngày, xoá sớm vẫn bị tính tiền.
Cho nên Glacier chỉ hợp khi bạn thật sự hiểu mình đang làm gì, và khi dữ liệu thuộc dạng "backup để đó, cầu trời đừng bao giờ phải restore". Kho phim cho Plex server của tôi rơi đúng vào loại đó, nên tôi chấp nhận đánh đổi.
Synology C2
Đây là dịch vụ cloud của chính Synology, tích hợp mượt nhất với NAS Synology vì cùng một nhà. C2 Object Storage giá khoảng 6,99 đô mỗi TB mỗi tháng, hoặc khoảng 69,99 đô mỗi TB nếu trả theo năm, được miễn phí 15GB đầu.
Điểm mạnh lớn nhất của C2 với người dùng phổ thông là không có phí restore rắc rối như AWS, và setup thì đơn giản đến mức khó tin, bật lên trong mười phút là xong, không cần biết gì về S3, IAM, bucket policy hay mấy thứ đau đầu đó. Nếu bạn có dung lượng nhỏ, dưới chừng 10TB, và muốn một giải pháp cắm là chạy không phải suy nghĩ, C2 là lựa chọn tôi khuyên. Nó còn có một lợi thế địa lý đáng kể cho người Việt: Synology có đặt máy chủ ở Đài Loan, gần Việt Nam, nên độ trễ và tốc độ tốt hơn nhiều so với các trung tâm dữ liệu ở Mỹ hay châu Âu.
Wasabi
Wasabi định vị mình là đối thủ trực tiếp của AWS với mô hình giá phẳng, dễ hiểu. Giá khoảng 6,99 đô mỗi TB mỗi tháng, và điểm bán hàng chính là không tính phí egress. Nghe hấp dẫn, nhưng đọc kỹ phần chữ nhỏ: miễn phí egress chỉ áp dụng khi lượng tải về hằng tháng không vượt quá lượng bạn đang lưu (tỷ lệ một đổi một). Vượt qua là có chuyện tốn tiền. Ngoài ra Wasabi bắt lưu tối thiểu 90 ngày, xoá sớm vẫn tính tiền tới đủ 90 ngày. Với backup thì ràng buộc 90 ngày này thường không phải vấn đề, vì bản chất backup là để lâu.
Scaleway và những lựa chọn khác
Ngoài ra còn có Scaleway của Pháp với các tier archive giá khá cạnh tranh, và nhiều nhà cung cấp object storage tương thích S3 khác, bạn nên chọn dịch vụ nào có cụm máy chủ gần với nơi đặt NAS, không thì xài mệt lắm. Giá cụ thể của các dịch vụ này thay đổi theo thời gian và theo vùng, nên nếu bạn cân nhắc chúng, hãy vào trang giá chính thức tính toán cho đúng nhu cầu của mình, đừng tin con số cũ trong bài blog nào đó, kể cả bài này.
Chọn thế nào cho đúng
Lời khuyên của tôi, nếu NAS bạn có nhiều volume, là dùng kết hợp, chọn nhà cung cấp khác nhau cho từng volume tuỳ tính chất dữ liệu. Volume nào bạn đụng tới thường xuyên, cần restore nhanh, giá lấy về rẻ, thì đẩy lên B2 hay C2. Volume nào là kho lạnh, ghi rồi để đó, gần như không bao giờ động tới, thì Glacier Deep Archive tiết kiệm nhất. Và vì đây là lưu trữ dài hạn, luôn ưu tiên trả theo năm. Mức tiết kiệm khi trả năm thường đáng kể, có khi hơn cả lãi suất gửi ngân hàng cho khoản tiền tương đương, nên trả trước một năm gần như luôn là quyết định đúng về mặt tài chính.
Có một cách không chính thống mà thỉnh thoảng có người nhắc: Backblaze có gói backup cá nhân giá 9 đô mỗi tháng không giới hạn dung lượng cho một máy tính, và khi bạn mount shared folder của NAS vào PC thì về lý thuyết nó backup luôn cả phần đó, cái này cần một chút thủ thuật là được. Nghe thì ngon, nhưng đây là cách lách, đi ngược tinh thần điều khoản dịch vụ, và không đáng tin cho dữ liệu quan trọng. Tôi nhắc để bạn biết nó tồn tại, không phải để khuyên dùng.
Hệ thống của tôi hiện tại
Để cho cụ thể, đây là cách tôi đang backup con Synology DS1821+ với tổng cộng khoảng 155TB cần bảo vệ, chia thành hai volume với hai chiến lược khác nhau.
Volume 1 cấu hình RAID 1, dung lượng thực dùng khoảng 11TB, nhưng tôi mua gói C2 dung lượng lớn hơn tầm 25TB cho thoải mái. Volume này tôi dùng làm shared folder hằng ngày, dữ liệu sống, đụng tới liên tục, nên tôi đặt Hyper Backup chạy mỗi ngày lên Synology C2, giữ nhiều phiên bản theo thời gian cho chắc ăn. Với dữ liệu quan trọng và hay thay đổi thế này, tôi ưu tiên sự an toàn và khả năng restore dễ dàng hơn là tiết kiệm vài đô. C2 không phí restore, setup nhẹ nhàng, đúng thứ tôi cần cho phần này.
Volume 2 cấu hình RAID 6, dung lượng lớn khoảng 144TB, gần như toàn bộ là kho phim cho Plex server. Phần này tôi đẩy lên Amazon S3 Glacier, vì như đã nói, giá trên mỗi TB rẻ nhất, mà dữ liệu phim thì không phải loại tối quan trọng, mất thì buồn nhưng không chết ai, và gần như không bao giờ tôi phải restore toàn bộ. Tôi ước tính chi phí backup volume này dưới 300-800 đô mỗi tháng, chấp nhận được cho ngần đó dữ liệu ở một nơi an toàn. Đổi lại tôi chấp nhận tốc độ chậm và phí lấy về cao, vì kịch bản phải kéo hết 144TB về là kịch bản tôi hy vọng không bao giờ xảy ra.
Cái hay của việc tách volume là mỗi loại dữ liệu được đối xử đúng với giá trị và tần suất sử dụng của nó. Không có lý do gì trả giá cao để backup kho phim với tốc độ nhanh, cũng không có lý do gì mạo hiểm với dữ liệu công việc chỉ để tiết kiệm.
Những sai lầm tôi thấy đi thấy lại
Sau nhiều năm và không ít lần tự vấp, đây là những cái bẫy phổ biến nhất mà tôi muốn bạn nghe và biết đâu lại tránh được.
- Tin rằng RAID là đủ. Đã nói ở đầu bài nhưng phải nhắc lại vì nó là sai lầm số một. RAID chống ổ chết, không chống được xoá nhầm, ransomware, hay cháy nhà. Có RAID rồi vẫn phải backup.
- Chỉ có một bản backup và để nó ngay cạnh dữ liệu gốc. Vi phạm cả nguyên tắc ba bản lẫn nguyên tắc offsite. Một cái ổ backup nằm chung phòng với NAS không cứu bạn khỏi thảm hoạ vật lý, mà thảm hoạ vật lý mới là thứ xoá sạch mọi thứ cùng lúc.
- Backup kiểu mirror không giữ phiên bản. Nếu bản backup luôn là bản sao y hệt bản gốc hiện tại, thì khi ransomware mã hoá dữ liệu gốc, lần backup kế tiếp sẽ chép cái đã mã hoá đè lên bản sạch. Bạn nhân đôi thảm hoạ thay vì có đường lùi. Luôn bật versioning.
- Không bao giờ test restore. Đây là sai lầm âm thầm, tốn tiền và nguy hiểm nhất, vì nó không phát ra tín hiệu gì cho tới đúng cái ngày bạn cần dùng tới backup. Một backup mà chưa từng được kiểm tra thì không phải là backup, nó chỉ là một niềm hy vọng. Cấu hình sai, khoá mã hoá hỏng, file backup lỗi, dung lượng thiếu, đủ thứ có thể âm thầm làm bản backup của bạn thành đống rác mà bạn không hề hay biết. Mỗi vài tháng, thử restore một thư mục ngẫu nhiên ra một chỗ khác và kiểm tra file mở được bình thường. Con số 0 trong công thức 3-2-1-1-0 là chỗ này: zero lỗi khi kiểm tra, mà muốn biết có lỗi hay không thì phải kiểm tra thật.
- Mất khoá mã hoá. Bật mã hoá client-side là đúng, nhưng cái khoá đó nếu mất thì không ai trên đời khôi phục được backup cho bạn. Tải file khoá về, in ra giấy, cất ở vài nơi tách biệt. Đừng chỉ lưu khoá trên chính cái NAS mà bạn đang backup, vì NAS chết thì mất luôn cả khoá lẫn dữ liệu.
- Không tính phí egress trước khi chọn dịch vụ. Người ta hay nhìn mỗi giá lưu trữ rồi chọn cái rẻ nhất, tới lúc cần restore mới ngã ngửa vì phí lấy về. Trước khi chốt nhà cung cấp, hãy thử tính xem nếu phải restore toàn bộ hệ thống thì tốn bao nhiêu, và bạn có kham nổi con số đó trong tình huống khẩn cấp hay không.
- Quên mất chi phí vận hành dài hạn. Mua hai NAS đặt hai nơi nghe qua thì hay, nhưng tiền điện, tiền internet, công quản lý cộng dồn qua nhiều năm không nhỏ. Cloud thì trả đều đặn hằng tháng, tưởng ít mà cộng lại cả năm cũng đáng kể. Tính tổng chi phí sở hữu qua vài năm, đừng chỉ nhìn con số ban đầu.
Vậy nên chọn cái nào
Không có câu trả lời đúng cho tất cả mọi người, vì nó phụ thuộc vào dung lượng, ngân sách, mức độ quan trọng của dữ liệu, và bạn chịu đựng được downtime bao lâu. Nhưng nếu phải rút gọn thành vài lời khuyên thẳng:
Nếu dữ liệu bạn dưới 10TB và bạn muốn đơn giản, chọn Synology C2 hoặc Backblaze B2, bật Hyper Backup có versioning và mã hoá, xong. Đừng phức tạp hoá.
Nếu bạn có kho dữ liệu lớn dạng lưu trữ nguội, chục tới trăm TB, phần lớn ghi rồi để đó, thì Glacier Deep Archive cho phần đó sẽ tiết kiệm nhất, miễn là bạn hiểu và chấp nhận cái giá của việc lấy về. Nếu bạn không chịu được downtime, không thể chờ vài tiếng restore từ cloud, thì đầu tư con NAS thứ hai với Snapshot Replication để chuyển đổi tức thì, rồi vẫn giữ thêm một lớp cloud cho tình huống thảm hoạ. Đây là cấu hình đắt nhất nhưng an toàn nhất.
Dù chọn gì, giữ cái khung 3-2-1 trong đầu, bật versioning, và quan trọng nhất, thật sự test restore. Backup không phải là thứ bạn cài xong rồi quên. Nó là thứ bạn đặt cược dữ liệu cả đời vào, nên đáng để làm cho đúng ngay từ đầu, trước cái ngày mà bạn ước gì mình đã làm đúng.
Update:
- 1/6/2026: Cập nhật giá cả các dịch vụ backup.
- 15/4/2023: Thay đổi bài viết cho phù hợp với việc nâng cấp sang hệ thống NAS mới của Synology DS1821+ mới mua, xem thêm ở đây.